Ảnh chụp tại Công ty TNHH EO Vina – Khai Quang, Vĩnh Yên

Lao động nữ tham gia BHXH ngoài các quyền lợi thiết thực, bình đẳng như lao động nam gồm: được đóng BHXH và hưởng các chế độ ốm đau, các chế hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp… còn được hưởng rất nhiều các chế độ khác rất nhân văn. Nhất là khi Luật BHXH năm 2024 được ban hành đã mở rộng, bổ sung thêm nhiều quyền lợi cho lao động nữ khi tham gia BHXH.

(1) Được nghỉ việc và hưởng chế độ thai sản khi sinh con

Theo Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Điều 53 Luật BHXH 2024 quy định lao động nữ sinh con được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản trước và sau khi sinh con là 06 tháng. Trường hợp sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, cứ mỗi con, người mẹ được nghỉ thêm 01 tháng. Tuy điều kiện sức khỏe và theo yêu cầu, lao động nữ có thể được nghỉ hưởng chế độ thai sản trước khi sinh tối đa không quá 02 tháng. Trường hợp mang thai đôi trở lên mà khi sinh nếu có thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ thì thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản và trợ cấp một lần khi sinh con được tính theo số thai bao gồm cả con sống, con chết và thai chết.

Trong thời gian nghỉ thai sản, lao động nữ được hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội với mức hưởng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ việc hưởng chế độ thai sản

Không những thế, khi lao động nữ sinh con, nếu có chồng cũng tham gia BHXH bắt buộc thì chồng cũng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản với thời gian là 05 ngày làm việc; nếu vợ sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi thì chồng được nghỉ 07 ngày làm việc ; trường hợp vợ sinh đôi thì được nghỉ 10 ngày làm việc; sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 03 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi. Trường hợp phải phẫu thuật thì sinh đôi được nghỉ 14 ngày làm việc, sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 03 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi.

(2) Được nghỉ việc đi khám thai trong thời gian mang thai

Theo quy định tại Điều 32 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, trong thời gian mang thai, lao động nữ được nghỉ việc đi khám thai 05 lần, mỗi lần 01 ngày. Trường hợp ở xa cơ sở khám, chữa bệnh hoặc người mang thai có bệnh lý hoặc thai không bình thường thì được nghỉ 02 ngày cho mỗi lần khám thai. Nội dung này đã được Luật BHXH năm 2024 mở rộng và gia tăng quyền lợi hơn cho lao động nữ với quy định: “Lao động nữ mang thai được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản để đi khám thai tối đa 05 lần, mỗi lần không quá 02 ngày”. Thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi khám thai được tính theo ngày làm việc không kể ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần.

(3) Được nghỉ việc hưởng BHXH khi bị sảy thai, nạo hút thai, thai chết lưu

Luật BHXH 2014 quy định, khi sảy thai, phá thai, thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ, thai ngoài tử cung thì lao động nữ mang thai được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản từ 10 ngày đến 50 ngày, tùy vào độ tuổi thai nhi (cụ thể: 10 ngày nếu thai dưới 05 tuần tuổi; 20 ngày nếu thai từ 05 tuần tuổi đến dưới 13 tuần tuổi; 40 ngày nếu thai từ 13 tuần tuổi đến dưới 25 tuần tuổi; 50 ngày nếu thai từ 25 tuần tuổi trở lên).

Luật BHXH 2024 khi ban hành đã tăng thời gian nghỉ thai sản cho lao động nữ sảy thai, điều chỉnh giảm điều kiện số tuổi thai xuống còn từ đủ 22 tuần tuổi trở lên là được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản tối đa 50 ngày. Thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi khi bị sảy thai, nạo hút thai, thai chết lưu được tính theo ngày làm việc không kể ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần.

Đồng thời, bổ sung thêm trường hợp lao động nữ mang thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên đủ điều kiện quy định mà bị sảy thai, phá thai, thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ thì lao động nữ và người chồng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản như trường hợp lao động nữ sinh con.

(4) Được nghỉ và hưởng chế độ BHXH khi thực hiện các biện pháp tránh thai

Luật BHXH quy định lao động nữ khi thực hiện các biện pháp tránh thai thì người lao động được hưởng chế độ thai sản khi thực hiện các biện pháp tránh thai do người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thuộc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chỉ định nhưng không quá 07 ngày đối với lao động nữ đặt dụng cụ tránh thai trong tử cung và không quá 15 ngày đối với người lao động thực hiện biện pháp triệt sản.

(5) Được hưởng chế độ thai sản khi mang thai hộ

Lao động nữ mang thai hộ được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi khám thai, nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi sinh con cũng như được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi sảy thai, phá thai hoặc có thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ, thai ngoài tử cung như lao động nữ mang thai thông thường. Cụ thể: Lao động nữ mang thai hộ khi sinh con mà có đủ điều kiện quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 50 của Luật BHXH 2024 được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản cho đến thời điểm giao đứa trẻ cho bên nhờ mang thai hộ nhưng không vượt quá thời gian quy định tại tại khoản 1 Điều 139 của Bộ luật Lao động. Trong trường hợp kể từ ngày sinh đến thời điểm giao đứa trẻ mà thời gian hưởng chế độ thai sản chưa đủ 60 ngày thì lao động nữ mang thai hộ vẫn được hưởng chế độ thai sản cho đến khi đủ 60 ngày tính cả ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần.

(6) Được hưởng chế độ thai sản khi nhờ mang thai hộ

Lao động nữ nhờ mang thai hộ đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng tính đến thời điểm nhận con thì được hưởng chế độ thai sản như sau:

Được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản từ thời điểm nhận con cho đến khi con đủ 06 tháng tuổi. Trường hợp sinh đôi trở lên thì được nghỉ thêm 01 tháng cho mỗi con tính từ con thứ hai trở đi.Trường hợp lao động nữ nhờ mang thai hộ không nghỉ việc thì ngoài tiền lương còn được hưởng trợ cấp thai sản theo quy định;

Trường hợp lao động nữ nhờ mang thai hộ chết hoặc được cơ sở khám bệnh, chữa bệnh xác nhận không đủ sức khỏe để chăm sóc con khi con chưa đủ 06 tháng tuổi thì người chồng của lao động nữ nhờ mang thai hộ hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản để chăm sóc con đối với thời gian còn lại của lao động nữ nhờ mang thai hộ theo quy định.

(7) Được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi

Lao động nữ  nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi thì được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản kể từ ngày giao nhận con nuôi cho đến khi con đủ 06 tháng tuổi.  Trường hợp người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi không nghỉ việc thì chỉ được hưởng trợ cấp một lần theo quy định.

(8) Được hưởng chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ sau thai sản

Lao động nữ trong thời gian 30 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản quy định mà chưa phục hồi sức khỏe thì được nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ. Thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe của lao động nữ tối đa không quá 10 ngày đối với lao động nữ sinh một lần từ hai con trở lên, 07 ngày đối với lao động nữ sinh con phải phẫu thuật và không quá 05 ngày đối với trường hợp khác.

(9)  Được hưởng chế độ BHXH khi nghỉ việc chăm con ốm dưới 7 tuổi

Điều 42 và Điều 44 Luật BHXH năm 2024 quy định: Người lao động, gồm cả lao động nữ khi nghỉ việc chăm con dưới 7 tuổi bị ốm đau được hưởng tiền bảo hiểm xã hội trong thời gian nghỉ chăm con ốm theo quy định. Thời gian hưởng chế độ khi chăm sóc con ốm đau trong một năm (từ ngày 1/1 đến ngày 31/12) cho mỗi con tối đa là 20 ngày nếu con dưới 03 tuổi; tối đa là 15 ngày nếu con từ đủ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi.

(10) Ngoài ra khi lao động nữ tham gia BHXH tự nguyện cũng đđược hưởng chế độ trợ cấp thai sản.

Điều 94 và Điều 95, Luật BHXH năm 2024 quy định người lao động tham gia BHXH tự nguyện (bao gồm cả lao động nữ và lao động nam) khi sinh con từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con được hưởng trợ cấp thai sản với mức trợ cấp thai sản là 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra và mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ. Trường hợp lao động nữ là người dân tộc thiểu số hoặc lao động nữ là người dân tộc Kinh có chồng là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo khi sinh con còn được hưởng chính sách hỗ trợ khác theo quy định của Chính phủ.

Theo số liệu từ nguồn Internet (tại địa chỉ: https://kinhtedothi.vn/55-9-ty-le-phu-nu-dang-huong-luong-huu-hang-thang.html), năm 2024, số lao động nữ tham gia BHXH chiếm khoảng 55% tổng số người tham gia. Trong đó, ở nhóm tham gia BHXH bắt buộc, lao động nữ chiếm hơn 54,4%; ở nhóm tham gia BHXH tự nguyện, lao động nữ chiếm 59,3%. Giai đoạn 2016 - 2023, có 12,8 triệu lượt người hưởng chế độ thai sản. Bình quân có khoảng 1,6 triệu lượt người hưởng thai sản; có năm ghi nhận số lượt người hưởng tăng cao lên đến trên 2 triệu lượt (năm 2019). Riêng năm 2023, đã ghi nhận  trên 1,54 triệu lượt người hưởng, tăng 22% so với năm 2022. Trong tổng số người đang hưởng lương hưu hàng tháng, phụ nữ chiếm tỷ lệ 55,9%. Điều đó cho thấy, chính sách BHXH đang dần phát huy hiệu quả trong việc đảm bảo an sinh cho nhóm lao động nữ.

Ngoài các quyền lợi ngang bằng với lao động nam trong công việc thì lao động nữ còn được hưởng các quyền lợi đặc thù, chỉ có ở lao động nữ, trong đó có những quyền lợi vô cùng nhân văn như trên. Đó không chỉ là những lợi ích rất cần thiết đối với người lao động nữ mà còn thể hiện được nguyên tắc bình đẳng giới giữa các chế độ BHXH trong hệ thống bảo hiểm xã hội quốc gia, trong đó Việt Nam là một trong số các quốc gia có những chính sách ưu việt hơn cho lao động nữ so với các quốc gia trong khu vực ASEAN. Hơn thế, đây còn là một trong những nội dung quan trọng để phát triển đất nước trong bối cảnh Việt Nam đang và đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc xóa bỏ bất bình đẳng giới và thực hiện các cam kết quốc tế./.